Sohbet ederek hacet giderilen tuvalet
- 10 February 2009
- Kategori: Çin'in girdapları
Pekin’e ilk geldiğimde bu türden umumî tuvaletler çokçaydı. Sonra olimpiyatların gazıyla da hızla tadilata girdiler ve hemen hepsi kalktı. Ama daha yeni, yine gördüm. Hem de meşhur Yasak Kentin etrafındalar, yani Pekin’in tam göbeğinde.
Gördüğünüz gibi kapı falan yok. Ben bu ayakyolunu daha önce hacetini gideren Çinlisiyle birlikte yine Yasak Kentin tam karşısında kalan Tienanmın meydanının yanındaki Ulusal Müzede görmüştüm. Burası tam kentin göbeğinde bir yerdir. Üç tane müzeyi birleştirip tek müze yaptılar. Şimdi burada restorasyon var. Olimpiyatlar başlamadan çok önce kapandı. “Çok uzun yıllar sürecek bir restorasyon olacak” diye okumuştum. Neyse, işte ben de bu müzeyi gezerken bi de bu yüz numarasına girmiştim. Baktım bu koca merkezdeki tuvaletlerin kapısı yok. İlkin inanamadım. Ama gözlerimle gördüm işte: Hatta adamın teki takmış kulaklığını müzik dinleyerek borcunu ödüyordu. Pekin’in tam göbeğinde hem de müzede olacak iş mi bu? Ama oluyor işte.
Şimdi bu müzede açılacak yeni ayak yolunun çok iyi olacağından eminim. Ama işte müzeye birkaç yüz metre uzakta umumî tuvaletler aynen yukarıdaki fotoğraftaki gibi ve kapısız.
Bu arada dikkat! Helalar alaturka. Bu eski Pekin’de hep böyle. Hatta Çinliler bir de incelik yapmışlar ve ön tarafa bir panel eklemişler. Hani tiyatrolarda, sahnenin tam ortasında ve önde yer alan, kişinin içeride seyirciye arkası dönük olarak oyuncuya sufle verdiği kapalı bölüm var ya, işte ona benzemiş! Şahsen tuvalet kuburundaki bu çıkıntı bana bunu çağrıştırdı valla… Ben Selanik’teki umumî tuvaletleri de alaturka görünce bir an şaşırmıştım ve Yunanlara “ulan hâlâ atalarımızın yaptığı tuvaletlere mıçıyonuz, bi de bize lölö ediyonuz” diye de söylenmiştim. Ama Selanik’i aklım alır da Pekin’deki alaturka tuvaletler ne iş ola ki? İşte araştırmacılarımıza bir diğer önemli konu da benden: “Yan taraftaki konuklarla sohbet edilerek hacet edilen Pekin’deki bu abdesthaneler neden alaturkadır ve/ya da Pekin’dekiler böyleyse, neden Türkiye’deki umumî helaların kapısı vardır?”
(Not: Yazıda WC ile ilgili olarak aklıma gelen farklı sözcükleri yazdım, daha çok vardır eminim, benden bu kadar.)
Zihin açan haberlerin bende eskiden okuduğum bir yazıyı anımsattı.Lonely Planet’in Turkiye 1999 baskısında 77. sayfasında Tuvaletler infosunda bak neler yazıyor;
..You may also meet with the traditional flat ‘elephant’s feet’ toilet,a porcelain or concrete rectangle with two oblong foot places and a sunken hole.Though daunting,it has much to recommended it: doctors says that the squatting position aids in the swift and thorogh accomplishment of the business at hand ; and since only your shod feet contact the vessel, it is more sanitary than bowl toilets.
So much for science.The first time you use it,you will feel awkward(and older readers have found it difficult to arisefrom the squat)Do not despair.Think of the generations of magnificient Ottoman sultans and gracious harem ladies who did it this way . Take a tip from them : don’t let all of the stuff fall out of your pockets when you squat.
..Look First,Every mosque has a toilet,often smelly and very basic,but it may be better than nothing, depending upon the urgency of nature’s call.
Yani neymis? ne varsa dogu da varmış. Sen boşver ala franga tuvaletleri falan, dogru olan saglıklı olan çömelerek hacet etmekmiş, Muhteşem Süleyman bile öyle yapmış, bizim milyonlarca yıllık evrim sürecinde atalarımizin tamamı öyle yapmış, elin fransızı muhtemelen obezlikten olsa gerek oturarak sıçmayı icat etmiş sonra gelsin hastalıklar, bulaşıcısı bir yana kabızlık, ıkınma yetersizliği, kolon kanserine kadar giden süreç. Bence bu konu enine konuna bilimsel olarak araştırılsa kimbilir daha neler çıkar.Mesela benim bildiğim kolon kanseri Çin de görülen kanser türleri arasında çok alt sıralarda yer almaktaymış neredeyse istatistik değeri yok ama batı ise kırılıyor. Bunu yeşil çay tüketimine bağlıyorlar ki senin bu haberi okup fotoğrafları gördükten sonra olayda bu hacet giderme kültürünün de büyük payı olabileceğini düşündüm.
Tabii bu olayın asıl ilgi çeken yanı tuvaletlerin kapısız olması; bu da sanırım hamam olayı nasıl sosyal bir ortam yaratıyorsa eski roma da senato yu bile hamamda toplayıp dunyanın yarısını yönetiyorlarmış ya bu hacet giderme biçimi de benzer bir sosyal ortam olarak zamanında gelişmiş olsa gerek diye düşünüyorum ama tabii sıçarım böyle sosyal ortamın içine de diyen çıkabilir eh onlar da zaten öyle yapıyor olmalılar.
“Zihin açıcı” deyince… Şimdi üjbej Cengiz’in bir anısı: Haliyle o zaman Balıkesir’de yurtta kalıyoruz. Yurt yeni olduğundan tertipli ve temiz bir yurt. Merkezden kalkıp belediye otobüsüne ilk binenden olup doğrudan tuvalete ilk varanlar şanslılar. Çünkü temiz tuvaleti kullanma şansına eriyorlar. Cengiz de elinden geldiğince bu şanslı olanlar arasına girmeye çalışıyor ama sonraki otobüslere kalırsa vay haline! İşte bir gün üjbej Cengiz gittiği tuvaletten birkaç dakika sonra odaya geri döndü ve bağırıp çağırdı: “Ben bu o.. çocuğu p.çlerin a… a…, sülalesini silsilesini” diye ağzına geleni döktürüyordu. Cengiz’i böyle nezaket içinde bırakan konunun nedeniyse göt herfilerin neden kubura değil de ayak koyulan yerlere ve hatta tuvaletin köşelerine sıçmalarıydı. İlerleyen dakikalarda ortak konumuz şu olmuştu: O heriflerin götü nasıl bir göttür ki helanın kuburuna sıçmak istememesi bir yana, nasıl oluyor da tuvaletin tam köşesine zıçabiliyordu. Ben de merak edip, o götün ne mene bir göt olduğunu anlamak için gidip tuvaletleri tetkik etmiş ve gerçekten o köşeye bokunu nasıl kondurabildiğini anlayamamıştım. Hakikaten ne götler, ne göt herifler var!.. Şimdi burada iki önemli nokta beliriyor. Biri o götün ne türden bir göt olduğu. Diğeriyse neden bu herifin kubura yapmayıp köşebentlere yapmak istemesiydi. Biz o zamanlar ikinci sorunun üzerinde pek kafa yormamış haliyle o göt heriflerin ne menem bir göte, şekle şemale haiz olduğu üzerine kafa yormuştuk ve o götü bir elimize geçirsek neler yapacağımızı konuşmuştuk. Ama nerde görecen o götü? Kamera mı var gizli kamera ile izleyebilesin? Aslında her yerdeler bu götler. İnsan etrafına bakınca görüyor zaten o götlerin kimler olduğunu. Neyse… Aradan zaman geçti ve o adamın neden kuburu hedeflemek istemediğini anladık. Yaaaa, işte Türkiye’nin geldiği noktadan şikayeti olanlar şu basit nedeni anlasınlar, başka da bir şey düşünmesinler… O göt herifler neden kubura yapmazlarmış düşünün bakalım! Şundan: Bunlar şimdi abdest alıyorlar ya! Hah, işte abdestleri bozulmasın diyeymiş. Cünkü o götlerden çıkacak bokların düştüğü yerden sıçrayacak olan pis su, bu adamların götlerine çaptığında abdestlerini bozarmış. Yaaaaa… İşte memleketimin gerçeği budur… Halbuki Müslümanlığın gereklerinden biri neydi: “Temiz olacaksın”… Götü böyle adamın, ruhu nasıl olur ki? Ve bu götler şu an nerelerdeler?