DRAGONTEMPO

Uzun zaman Çin’de yaşayanların kanıksadıkları ve farkına varamadıkları bir gerçeklik de Çin’de çirkinliğe hem de olabildiğince çirkin olana çokça değer veriliyor olmasıdır.

Lafı uzatmayayım; mesela Pekin Operası: İlk elden; oldukça şaşalı bir görünümü olan bu sahne sanatında çalınan müzik, müziğe biraz aşina olanları cidden rahatsız eder. Bu operanın detone çalınan belirgin gong en sesi en sarih olanı ve en sinir edenidir. Kedi viyaklaması benzeri konuşmalar ve şarkı sözleri de cabasıdır denilebilir. Pekin Operasını Çinliler bile dinlemiyorlar. İlk geldiğimde anlamaya çalışıp pek anlayamadığım bu operanın her noktası bir acayip (sonrasında bu operayla ilgili özellikle kitaplar okudum da biraz dinginleştim). Ayrıca; dediğim gibi Çinliler bile bu Pekin Operasını seyretmiyorlar ve sevmiyorlar. Beş yıl kadar önce Çin hükümetinin aldığı karar uyarınca geleneksel kültür değerlerine sahip çıkma politikasıyla bu sahne sanatı Çin’de tekrar canlandırıldı. Ancak dediğim gibi bu operayı sevmemek için neden çok. Diğer bir örnek; oyuncuların yüzleri boyanırken ve özellikle de erkek yüzlerini çirkinleştirmek için elden ne geliyorsa yapılıyor; bu kadar mı canavar görünümlü yüzler yapılır! 5-6 yaşındaki çocuklar görse kesinlikle ağlayarak kaçar. İnsan soruyor ama yanıtını bulamıyor: “Peki zorunuz ne? Neden çirkin yapmak zorundasınız?” Pekin Operasıyla ilgili bir diğer örnek: Operadaki karakterlerden birilerinin kafasının üzerinden çıkan upuzun tüyler aynen hamam böceği gibi ve o iğrenç hamamböceğinden hiçbir farkı yok. Hatta hamam böceği doğal bir hayvan olduğu için belki bu denli itici olmaz ama bu böcek görünümlü kostüm ve yüz boyama ilk kez gören kişiyi kesinlikle korkutur. Operadaki konuşmalar, hareketler, müzik, kostüm, yüz boyama vs son derece renkli ama işte bu sahne sanatı çirkinliğin üzerine kurulmuş bir estetik; bu çok net! Hamam böceği gibi bir görünüme bürünmek ve yüzü en çirkin bir biçimde boyamak başka nasıl anlatabilirim bilemiyorum ki? … devamı!

Pazar günü sabahın köründe uyandırılır mı? En gıcık olduğum şey! Haftanın tüm saatlerini sepete koyuyorlar, Pazar sabahı iş yapıyorlar: Harbinli organizatörler haftanın tüm günlerini ve diğer saatlerini bırakmışlar beni Pazar sabahı uyandırıyorlar. Dellenmemek içten değil ama “sen misin beni uyandıran” dedim ve aldım sazı elime: … devamı!

Pekin’e ilk geldiğimde bu türden umumî tuvaletler çokçaydı. Sonra olimpiyatların gazıyla da hızla tadilata girdiler ve hemen hepsi kalktı. Ama daha yeni, yine gördüm. Hem de meşhur Yasak Kentin etrafındalar, yani Pekin’in tam göbeğinde.

Gördüğünüz gibi kapı falan yok. Ben bu ayakyolunu daha önce hacetini gideren Çinlisiyle birlikte yine Yasak Kentin tam karşısında kalan Tienanmın meydanının yanındaki Ulusal Müzede görmüştüm. Burası tam kentin göbeğinde bir yerdir. Üç tane müzeyi birleştirip tek müze yaptılar. Şimdi burada restorasyon var. Olimpiyatlar başlamadan çok önce kapandı. “Çok uzun yıllar sürecek bir restorasyon olacak” diye okumuştum. Neyse, işte ben de bu müzeyi gezerken bi de bu yüz numarasına girmiştim. Baktım bu koca merkezdeki tuvaletlerin kapısı yok. İlkin inanamadım. Ama gözlerimle gördüm işte: Hatta adamın teki takmış kulaklığını müzik dinleyerek borcunu ödüyordu. Pekin’in tam göbeğinde hem de müzede olacak iş mi bu? Ama oluyor işte.

Şimdi bu müzede açılacak yeni ayak yolunun çok iyi olacağından eminim. Ama işte müzeye birkaç yüz metre uzakta umumî tuvaletler aynen yukarıdaki fotoğraftaki gibi ve kapısız.

Bu arada dikkat! Helalar alaturka. Bu eski Pekin’de hep böyle. Hatta Çinliler bir de incelik yapmışlar ve ön tarafa bir panel eklemişler. Hani tiyatrolarda, sahnenin tam ortasında ve önde yer alan, kişinin içeride seyirciye arkası dönük olarak oyuncuya sufle verdiği kapalı bölüm var ya, işte ona benzemiş! Şahsen tuvalet kuburundaki bu çıkıntı bana bunu çağrıştırdı valla… Ben Selanik’teki umumî tuvaletleri de alaturka görünce bir an şaşırmıştım ve Yunanlara “ulan hâlâ atalarımızın yaptığı tuvaletlere mıçıyonuz, bi de bize lölö ediyonuz” diye de söylenmiştim. Ama Selanik’i aklım alır da Pekin’deki alaturka tuvaletler ne iş ola ki? İşte araştırmacılarımıza bir diğer önemli konu da benden: “Yan taraftaki konuklarla sohbet edilerek hacet edilen Pekin’deki bu abdesthaneler neden alaturkadır ve/ya da Pekin’dekiler böyleyse, neden Türkiye’deki umumî helaların kapısı vardır?”

(Not: Yazıda WC ile ilgili olarak aklıma gelen farklı sözcükleri yazdım, daha çok vardır eminim, benden bu kadar.)

Yani bok derken “tezek” diyorum. Şimdi, bu yıl Çin’de öküz yılı. Bu yıla inek, sığır, boğa vs ne derseniz diyin.

Öküzü bilir misiniz, iyi sıçar; lööööp diye. Bilmem sizler bu inek sıçmasını hiç gördünüz mü? Ben küçükken gördüm ve bilirim. İstanbul Beylerbeyi’nde oturuyoruz o zamanlar. Yukarıda Küplüce mahallesindeyiz. Oraya Anadolu’dan kopup gelen çoktu. Çoğu da Karadeniz kıyılarından. E, haliyle adetlerini ve alet edevatlarını da bırakacak değiller. Hayvancılığı da getirmişler ve İstanbul’un göbeğinde de devam ettiriyorlar. 1973-74 yılları vs. Yerleşim yerimizde büyüklü küçüklü boynuzlu hayvanın her türlüsü var. Hatta hayal meyal anımsıyorum, boğa güreşleri bile olurdu. İşte bu hayvanların bir sıçması vardır, amanin! Lööööp diye düşerdi. Bu löp sesi ve bokun yayılımı zeminle ilişkilidir elbette: Düz ve sarih bir zeminse etkisi büyük olurdu.

Ama işte bok deyip geçmeyin. Son derece yararlı bu, hele ki fakir insan için. Alıp bu hayvanın bokunu (diğer adıyla tezek) yakacak olarak da kullanırlar. Anadolu’da bunun maddî değeri çoktur mesela. Özel olarak bu tezekler toplanır, kurutulur ve kışa ısınmak depolanır. Yani, bok deyip geçmeyin!

İşte Çin’de de böyle. Bu yıl bu hayvanın yılı. Çin’de bu inek, sığır ya da öküz işte her neyse çok saygı duyulan ve sevilen bir hayvandır. Öyle de değil midir; etinden, sütünden, derisinden, tarlayı sürmek için gücünden yararlanılan bu hayvanın işte boku da değerlidir.

Mesela özellikle Yüinnan (Yunnan) eyaletinde bu hayvanın boku aynen bizim Anadolu’daki gibi tezek olarak değerlendiriliyor, büyük olasılıkla Çin’in her eyaletinde de böyledir.

İşte; Çinlilerde geçmişe ihanet olmaz. Toprağa, vatana, geçmişteki fakirliğe ve yüzde 60′ı halen kırsal kesimde yaşayan insanlara ihanet olmaz. Çinliler daha yakın bir zamanda fakirlikten geldiklerini unutmazlar. Henüz 50-60 yıl kadar öncesine kadar açlıktan ölenlerini unutmazlar. Anne ve babalarının ölmemek için ağaç köklerini yediklerini bilirler, şimdiyse bir lokantaya gittiklerinde en fazla iki bilemediniz üç kap yemek ısmarlarlar çünkü içinde bolca et olan bu üç kap yemeği bitiremeyecek kadar yemek kapları büyüktür. Doğru mudur bilemem ama ben hep bunu geçmişte yaşadıkları bu olumsuzluklara veririm: Açlıktan ölen bu insanların çocuklarının yemek kapları şimdi dolu dolu, ucuz ve çokça da etli.

Yani, kısaca bu ülkede ihanet olmaz; ihanet vatan hainlerinin işidir ve bizim ülkemizde de ne yazık ki çokça vardır. Neyse, işte Çin’deki kentlerde yaşayan adam da bu hayvana değer verir: Bu hayvanın bokunu alır, bundan şişme bir oyuncak yapar ve kentin orta yerinde satar. Bu boku satın alanlar da satanlar da bana bir sürü poz verdiler; hem videoya kaydettim hem de fotoğraflarını çektim.

Halbuki başka yerde mesela ülkemizde inek, öküz aşağılanmayla eşdeğerdir. “Öküz adam” deriz, çalışkan öğrenci için “inek gibi çalışıyor” deriz. “Ne sığırsın anlamıyorsun” deriz, deriz de deriz. Ama Çin’de inek tam tersine mükemmellikle, en üst düzeyde yer almakla eşdeğerdir.

Bir Çinli birisini taktir edeceği zaman şöyle yapar: Diğer parmakları içe katlayarak işaret parmağını karşısındaki kişiye hani bizim de yaptığımız gibi “çok iyi” anlamında hızla uzatır ve Çince “öküz” (niu) der. Bu işaretle birlikte bu öküz seslenişinin anlamı “çok iyi”, “mükemmel”, “en üstün” anlamındadır. Ama bu hayvanı bizler ne yazık ki aşağılamışız; çağdaş olacağız ya!

Bakın bakalım (kendiniz dahil) etrafınızda bu nitelemeyi hak eden kaç “öküz” var?

yilan

Yukarıdaki linki tıklayın ve başlıkta yazılanı seyredin. Her zaman ve illaki her şeyi yazmaya gerek yok. Başlıkla da bu iş oluyor… Kısaca göreceksiniz ki Çin’de ekmek parası kazanmak hiç de kolay değil. Yiyiyorsa siz de yapın! (Uzmanların tavsiyesi uyarınca, yanlız başınıza iken ve yanınızda doktor olmaksızın böylesi muhataralı aksiyonlara girişmek el-cümle için uygun değildir. Yok “yapacam ben de kardeşim” derseniz, bi videoya çekip buraya gönderirsiniz artık. Eee gönderin, fikir bendendi ama)…

Benim de çorbada bir tuzum olsun. Davos’a çalakaşık dalayım:

Türkiye televizyonlarını internetten izlemek kolay değil, basından okuyoruz ama o da bir yere kadar. BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon’un Davos’taki tartışmada Arap Birliği Genel Sekreteri Amr Musa’ya çektiği hareket az konuşuldu, konuşulduysa bile arka planına değinilemedi. Olayı anımsatayım: Amr Musa, Tayyip Erdoğan giderken heyecanla iki eliyle Erdoğan’ın elini sıkmış, sonrasındaki saniyelerde “acaba ben de mi şu ortamı terk edip gitsem” şeklinde tereddütte kalmış ama Ban Ki-moon bir el hareketiyle Musa’ya koltuğu gösterip oturmasını istemiştir. Belki o an, tarafsız olması gereken o “Ban adam” tarafsız kalsa, Amr Musa’ya dokunmasa, belki de Amr Musa da orayı terk edecek ve dünya şu an başka bir merhaleye girecekti.

Zaten şu BM’yi oldum olası sevmem. BM kısaca, hiç bir işe yaramayan ABD’nin kucağına oturmuş kukla bir örgüttür. Her ülkeden paraları alır yer ve ama ilginçtir BM’ye en çok borcu olan ülkelerden biri ABD’dir (bilemiyorum belki şimdi azalmıştır). Arada bir birileri çıkıp, “aaa BM iyidir, şunu şunu yaptı, Moon zaten sembolik başkandır, ondan fazla bir şey beklemeyin” şeklinde saçmalıklar duyarsanız da bu lafların, o kişinin saf ya da cahil bıraktırılmış olduğuna delalet olduğunu belirtmeliyim. ABD, merkez binasının New York’ta olmasından dolayı zaten kucağına oturtmuş olduğu bu kurumu istediği gibi kullanırken, işlerini de kendi parasıyla değil de sömürdüğü diğer ülkelerinin parasıyla yapmaktadır; yani ABD kendi hesabına göre akıllıdır! Beri yandan insanlar da BM’nin artık ne menem bir kurum olduğunu iyice anlamaya başladılar.

Bu Ban Ki-moon denen adam seçildikten sonra Saddam Hüseyin’in idamıyla ilgili olarak “idam her ülkenin kendi vereceği bir karardır” diyerek harbi ABD’ci bir politikası olduğunu ve BM’nin de ne işe yaradığı bizlere bir daha göstermiştir. Beri yandan bu Ban adam, İsrail’in son Gazze bombalamasında “İsrail’in Birleşmiş Milletler birimlerini bombalaması karşısında infial halindeyim” diyerek mizahçıların sınırlarını bile postmodern bir şekilde de zorlamıştır. Bunlardan başka bir süre önce de “İsrail’in Gazze’yi vurması ve ölü sayısı tahammül sınırını aştı” demiştir ki ben gazeteci olarak adamı Çin’de izleyebilsem kesinlikle sorardım; “acaba sizin tahammül sınırınız kaç ölüdür?” “Ban adam”ın katledilecek insan sayısında demek ki bir sınırı var; bu da böyle bir BM başkanı işte!.. Bu BM başkanın ipliğini pazara çıkarmak için o kadar neden var ki yaz yaz bitmez. Ancak Ban’ın o irreti edici İngilizce konuşması yok mu, işte o beni deli ediyor. Mecbur musun İngilizce konuşmaya, Korece konuşsana! Yok, o ruhunu ABD’ye satmış ve çok büyük olasılıkla da o zamandan beri çekik gözlü olarak doğmuş olduğuna utanıyordur. (Nasıl aşağılıyorum ama…)

İşte, bu Ban beyi seçtiren en önemli güç ne yazık ki Çin oldu. Çin yıllardan beri BM Genel Sekreterliği için “yeter artık, BM Genel Sekreteri bu sefer de Asya’dan olsun” diyerek herkesin başının etini yedi. Kuralları bilemiyorum ancak muhtemelen BM Daimî üyesi beş ülkenin vatandaşları BM Genel Sekreteri olamıyordur. Yani Çin istese bile muhtemelen Çinli biri BM Genel Sekreteri olamayacaktı. Ancak Çin’in “illa ki Asyalı olsun” diye diretmesinde ne vardı ki? Yani ve kısaca, Çin BM’nin başına böyle Amerikancı bir kişiyi getirmek için mi yıllardan beri kulis yaptı? Yazık olmadı mı onca emeğe? Ban Ki-moon denen ve Moon tarikatı üyesi olduğu iddia edilen bu kişi gelse ne olur gelmese ne olur. Çin bıraksaydı da keşke başka biri geleydi BM’nin başına. Al işte, bu Ban denen adam yüzünü her zaman gösteriyor, yine gösterdi ve Amr Musa’ya “otur yerine” işareti yaptı; nasıl da kendisine verilen görevi layığıyla yerine getiriyor ama. Nerede bunun “Asyalığı”?

Çin’in dış politikası çoğu zaman işte böylesine üstünkörüdür. Halbuki vur yumruğunu masaya yap lobiciliğini, yap kapı arkası görüşmelerini, yap kulisini seçtirt istediğin kişiyi. Seçtiremezsen bile o yolda olduğunu bilsinler. Al işte Asyalı dedin, bir Amerikalıyı seçtirdin. Oldu mu ya! Çin’in Asyalı olsun diye bastırdığında, Ban’dan başka Litvanya hariç tüm adaylar Asya’dandı ve toplam Asyalı aday sayısı 6′ydı. Ama sonuç: Al işte ABD’li ve Moon tarikatından biri. Halbuki Çin o zaman Asyalı diye direteceği yere içeriği bugünlerde çok daha anlamlı olmaya başlayan “Avrasyalı” biri olsun diye diretseydi, şimdi her şey farklı olurdu.

Avrasyalılığın coğrafî değil de siyasî bir terim olmaya başladığını anlayan, diğerlerinden çok adım önde olacaktır.

Bu birinci dersti. Gelelim ikinci derse:

O Davos tartışmasında fırtınanın koptuğu yerdeki insanların milliyetlerine bakalım. İsrail, Türkiye, Mısır, Kore ve bunların yanında olmazsa olmaz olan jandarma ABD. Yani ülkeler Avrasya’dan. Davos olayı, dünyanın geleceğinin artık Atlantik’ten Pasifik’e kaydığı yerde yani Avrasya’da gerçekleşmiştir; hem de coğrafî olarak Davos’un batının tam da ortasında olmasına rağmen. Bu fırtına normaldir ve daha çok fırtınalar kopacaktır. Erdoğan’ın yaptığı hareketin şusu busu çok konuşuldu ve konuşulacak. Ancak öyle ya da böyle çektiği hareketle herkesin taktirini kazandı. Doğruya doğru!

Bundan sonra rüzgârı Avrasya’dan esiren kazanacak. Batıdan estirenlerin miadı dolmuştur. Artık insanların son kullanma tarihine dikkat edilecektir. Bu da ders ikiydi…