DRAGONTEMPO

(Bu yazı olimpiyatlar zamanı yazılmıştı. Üzerinde oynamalar yaptım ve son halini verdim.)

Mao Zıdong (Mao Zedong) 1963 yılında Çin Komünist Partisi’nin yayın organı Halkın Günlüğü gazetesinde “Lei Fıng’den (Lei Feng) Öğrenelim” diye bir yazı yazdı. Genç yaşta bir kazada hayatını kaybeden Lei bir zamanlar Çin’in “ulusal” kahramanıydı. Lei Fıng için hâlâ, eskisi gibi coşkulu geçmese de her yıl 5 Mart günü etkinlikler düzenleniyor. Çünkü o büyük heyecanla başkalarına yardım eden biriymiş. Ancak o günlerin altından çok sular aktı ve Çin’e ulusal kahramanlar yetmedi. Çünkü dünyanın en hızlı büyüyen ülkesi için artık “uluslararası” kahramanlara ihtiyaç var.

Çin televizyonları olimpiyatlar zamanında ağlayanlar arasında en çok Liu’nun antrenörünün ağlamasını dinlediler. Bu ağlama önemli. Çünkü bu aslında 1.3 milyarlık Çin nüfusunun ağlaması.

Ağlayan kişinin adı Sun Haiping. Yani Çin’in yeni sayılabilecek uluslararası kahramanlarından olan Liu Şaing’ın (Liu Xiang) antrenörü. Liu Şiang ise herhangi biri değil. Bir Çinli ilk kez atletizmde 110 metre engellide dünya rekoru kırdı ve Liu o zamandan beri Çin’in hem de “uluslararası” bir kahramanı oldu. Her ne kadar Liu’nun rekorunu bir Kübalı sonradan kırdıysa da bu o kadar da önemli değildi. Çünkü Pekin olimpiyatlarında Liu, Kübalıyı tekrar geçecek ve yeni bir dünya rekoruna imza atacaktı. En azından olması gereken buydu

Çin diğer ülkelerden sanki biraz daha farklı olarak Pekin olimpiyatlarına hazırlandı. Çünkü Çin’in tüm grafikleri hep yukarılara doğu gitmek zorunda. Belki de gerçekten ilk kez bir ülke bu kadar çok altın madalyayla olimpiyatları kapatmış oldu; işte Çin’in bir rekoru daha! Bu da zaten Çin’e ve Çinliye yakışan. Çin ilk gün madalya sıralamasında birinci sıraya oturdu ve oradan inmedi. Ama bu durum elbette sporcular üzerinde inanılmaz bir baskı da değil mi? Belki başka ülkede olsa daha rahat olacaklardı ama yarışmaların kendi ülkelerinde yapılması onları daha da germiş olmalı.

Yeni kahraman Liu Şiang’dan Çinliler çok şey beklediler. Yıllardır o da televizyonlarda, basında her yerde boy gösterdi. Onlarca reklam filminde oynadı, reklamlı fotoğrafları billboardlarda tüm Çin’de asıldı… Benzeri biri de ABD’de basketbol oynayan Yao Ming. Yao da Çin’in diğer bir uluslararası kahramanı ancak onun oynadığı spor Liu kadar onu germiyor, onun rekora ihtiyacı yok. Ancak Sıçuan (Sichuan) depremi sırasında yapılan maddî yardımlarda Yao’nun yaptığı bağış ABD’deki bir felakete yaptığı yardımdan az olunca Yao Çinlilerce hemen kara listeye alındı. Baktı pabuç pahalı Yao Ming apar topar bir açıklama yapmış ve 1 ay içinde daha büyük bir yardım yapacağını açıklamış ve 1.3 milyarlık baskıyı bertaraf etmişti.

Liu’nun şansı ise yok! O, 1′inci olmak hatta rekor kırmak zorunda. Ancak Liu 110 metre engelli elemelerinde piste topallayarak çıktı. İlk hatalı çıkışta ayağındaki aşil krişi denen noktadaki ağrısı nüksetti. Diğer tüm atletler yerlerini alırken o yürüyerek tünelin içine girdi, kayboldu ve bir daha çıkmadı. Stadı dolduran 91 bin Çinli tamamen sessizliğe büründü. Ama bu olay Çin’de bomba gibi patladı. Olaydan hemen 30 dakika sonra bir basın konferansı yapıldı. Dünyadan tüm medya mensupları karşılarında Liu’yu değil, Liu yerine konuşmaya çıkan ancak üzüntüsünden ağlayan ve konuşmakta güçlük çeken antrenör Sun’u gördü. Çin’de olimpiyatları canlı sunan tüm CCTV kanalları ve Pekin Televizyonundan iki kanal da dahil, toplam yedi kanal naklen yayınlarını keserek basın toplantısına bağlandılar. CCTV’nin muhabiri Liu’nun yarıştan çekilmesi haberini de stadyumun dışından yaptığı canlı yayında ağlayarak vermişti. Çin’de zaten sadece muhabir ve antrenör değil herkes ağlıyordu. Ancak kimi Çinlilerse bu duruma çok kızgındılar. “Sakat olduğunu bile bile neden yarışmaya çıktı ve neden bizim haberimiz yok.” Bunu en çok söyleyenler normalde 200 yüene (yaklaşık 20 euro) satılan biletleri karaborsadan binlerce yüene satın alanlardı. Yarışmanın olduğu dün sabah stadyumun çevresinde olan bir Türk arkadaş “gözümün önünde karaborsada 4 bin yüene satıldığını gördüm hem de polisin yanında” derken, ben 10 bin yüene dahi bilet satıldığını duydum. Bu arada bir not düşeyim: Olimpiyat biletlerinin karaborsa satışı yasak!

Liu Şiang işinin bir de ticarî tarafı var. Liu ile 14 ayrı sözleşme imzalamış olan sponsorlar ve reklam şirketleri tamamen şaşkın. Birçoğu sözleşmeleri iptal etti. Kimi olimpiyatlar sonrasına saklayıp çekim yaptığı reklamlarını kaldırmak zorunda kaldı. Kimileriyse “bekle gör” taktiğine yatmış durumdalar. Olimpiyat sponsorlarının da aralarında bulunan şirketler Liu’nun reklamlarını televizyonlardan kaldırdılar. Liu’yu sigortalayan Çin’in en büyük sigorta şirketi, Liu’nun sakatlığını hemen araştırtarak bu sakatlığın sigorta kapsamı dışında olduğunu söyledi ve sigorta parası ödemeyeceğini açıkladı. Bu bilgiler bu ülkede yaşayan bir yabancı olarak görebildiklerim. Kim bilir daha neler! Liu ise ancak kendi internet blogundan Çinlilere “çok üzgün” olduğunu yazarak seslenebildi.

Kahraman olmak kolay mı? Stres ya da değil, Liu 1.3 milyarlık baskıyla sadece ayağını sakatladı ve şimdilik ucuz atlatmış görünüyor. Liu’nun forma numarası 1356. Bunun anlamını sadece Çinliler biliyor. Rakamdaki 13 rakamı 1.3 milyarlık Çin nüfusunu temsil ederken, 56 rakamı ise Çin’de yaşayan 56 etnik kökeni temsil ediyor. Ancak işte bu rakamlar Liu’ya yardım etmedi.

Bir uluslararası kahramana bu denli bağlanmayla, 3, 5 değil tam 14 ayrı firmanın bir kişiyle sözleşme yapmasıyla, canlı yayında ekranlarda ağlamayla işte Çin böyle kocaman ilginç bir dünya. “Made in Western” bir gözlükle bakıp, bu ülkeyi anlamanın zor olduğunu, anlamayanlara anlatmak bazen gerçekten zor!

Ama uluslararası kahraman Liu şimdi ne yapsın?

Levent Uluçer / Pekin