DRAGONTEMPO

(Bu yazı da olimpiyatların başlamasına sayılı günler kala yazılmıştır.)

Tienanmın (Tiananmen) dünyanın en büyük meydanı olarak bilinse de gerçekte en büyük meydan Bakü’deki Azadlık Meydanı. Ancak her konuda dünyanın en büyüğüne sahip olma arzusundaki Çin’in, Tienanmın meydanını da dünyanın en büyüğü olarak görmek istemesi normal.

1970′li yılların sonunda “Cüce” Dıng Şiao Ping’in (Deng Xiao Ping) Çin’i dünyaya hızlı açmasının bam noktası 1989 Tienanmın olayları olmuştu. Gorbaçov’un Çin’e yaptığı ziyaretten de güç alarak başlayan ayaklanmaların ilginç mekânıysa Kahramanlar Anıtıydı. Pekin Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencileri, ABD’nin Özgürlük Heykelinin büyük bir kopyasıyla yürüyerek bu anıtı karargâh olarak kullanmışlardı. Kahramanlar Anıtı, Tienanmın Meydanının ortasında Mao’nun Anıtkabirinin tam önünde.

Tienanmın meydanının şu aralar yine gündemde olmasının nedeniyse elbette Pekin’deki olimpiyat oyunları. Meydanı yine çekici kılan olayların başlangıcı ise aylar öncesine gidiyor. İlkin ABD’li ünlü yönetmen Steven Spielberg, Darfur olayını öne sürerek olimpiyatların açılış törenindeki görevinden ayrıldığını açıkladı ama Çinliler buna çok şaşırdı! Öncesinde de Prens Charles adına Hindistan’da bir Budist rahip, Charles’ın Pekin Olimpiyatlarının açılışına katılmayacağını söylemişti. Kimi Hollywood yıldızlarıysa Çin’i protestolarını devam ettirdiler. Bunlar olurken bu sefer Tibet olayları patlak verdi ve onlarca insan öldü. Bu olaylarda Batılı ülkeler Çin’i, insanların masum protesto gösterilerini kanla bastırdı diye suçlarken, Çin ise şiddetle Batılı ülkeleri Tibet olaylarına parmak soktuğu için suçladı. Tibet olaylarının bitiminin hemen ardından Olimpiyat Meşalesi dünyayı dolaşmaya başladı. Ama başta Avrupa kentleri olmak üzere her yerde meşaleye saldırılar da başladı. Çin televizyonları meşaleye yapılan saldırıların hepsini yayınladı. Bunlar yaşanırken sokaktaki Çinli, ülkesinin köşeye kıstırılmak istendiğini, dünyada hiç kimsenin Çinliden hoşlanmadığını düşünüyordu. Yani Çin’de de “Çin’in Çinliden Başka Dostu Yoktur” söylemi gelişmeye başlamıştı ki bu sefer gerçekten çok şiddetli olan Sıçuan depremi Çinli için son nokta olmuştu. 90 bine yakın ölümün olduğu deprem Çin’e karşı olan tepkileri söndürmüştü ama Çinlilerse moral açısından çökmüştü.

Depreminin birinci haftasında 1.33 milyar Çinli yas tuttu. O gün çoğu genç binlerce Çinli Tienanmın’da sloganlarla, milli marşlarla durmaksızın haykırdı. 1 dakikalık yas bitmiş ama sloganlar bitmemişti. Hoparlörlerden gençlere teşekkür ediliyor ve meydanı vakur bir biçimde boşaltmaları isteniyordu. Bir ara gençler meydan içinde yürüyüşe geçtiler ve Kahramanlar Anıtına doğru yöneldiler. Böylece ilk kez ama bu sefer 19 yıl öncesinin tam tersine, Kahramanlar Anıtı tamamen ulusal sloganlarla yüklenmiş gençlerin karargâhı olmak üzereydi. Ancak sütten dili yanmış Çin yoğurdu üfleyerek yiyordu: Gençlerin önü Çin Halk Kurtuluş Ordusu askerleri tarafından kesildi ve engellendi. Sonrasında da tatlı sert bir şekilde meydan boşaltıldı.

Bugünlerde Tienamın meydanı yine oldukça hassas. Meydanda çekim yapmak isteyen gazetecilere bile kısıtlama gelmiş ama tepkiler sonrasında kaldırılmıştı. İnsanlar bugünlerde meydana her giriş olduğu noktada kurulan çadırların içinden ciddi bir kontrolden sonra meydana girebiliyorlar.

Çin meclis binası, meydanın batı tarafına bakar. İki yıl kadar önce bir Orta Asya devlet başkanının karşılama töreni için meclisin kontrol kapısından girerken çantamdaki pet su şişesini bırakmam ya da sudan içmem istendi. Sonrasında, benden daha kıdemli yabancı bir kameraman bana bunun nedeni açıkladı: “Neden sana suyu içerdiler biliyor musun? Birkaç yıl önce bir protestocu Tienanmın’da yanındaki pet suyun içindeki yanıcı sıvıyı üzerinde döküp yaktı. O zamandan beri de bu pet sular kontrol edilir oldu.”

Bunları yaşamış Tienanmın ve dolayısıyla Çin bugünlerde oldukça hassas. Pekin pür dikkat!

Levent Uluçer / Pekin